تعیین کمیسیون در معاملات ملکی یکی از بحثبرانگیزترین و در عین حال حیاتیترین بخشهای هر معامله است. بسیاری از خریداران و فروشندگان نمیدانند سهم دقیق مشاور املاک چقدر است، چگونه محاسبه میشود، و چه قوانینی بر آن نظارت دارد. در حالی که کمیسیون منصفانه میتواند معامله را شفاف، عادلانه و بدون تنش پیش ببرد، نبود آگاهی در این زمینه گاهی باعث اختلاف، نارضایتی و حتی شکایتهای حقوقی میشود.
در این راهنمای جامع، بهصورت ساده و کاربردی به شما میگوییم کمیسیون فروشنده و خریدار در معاملات ملکی چگونه تعیین میشود، چه نکاتی باید رعایت شود و چگونه میتوان از بروز اختلاف جلوگیری کرد.
مفهوم کمیسیون در معاملات ملکی
کمیسیون یا همان حقالزحمه مشاور املاک، مبلغی است که در ازای خدمات ارائهشده توسط مشاور — از معرفی ملک گرفته تا تنظیم قرارداد و پیگیری مراحل انتقال — از طرفین معامله دریافت میشود.
هدف از پرداخت کمیسیون، جبران تلاش، زمان، تخصص و مسئولیت حقوقی مشاور املاک در تسهیل معامله است.
🟢 نکته: در معاملات ملکی، کمیسیون معمولاً بهصورت درصدی از مبلغ کل معامله تعیین میشود، اما قوانین مشخصی برای نحوه تقسیم آن بین خریدار و فروشنده وجود دارد.
چرا تعیین دقیق کمیسیون اهمیت دارد؟
تعیین شفاف و قانونی کمیسیون باعث میشود:
-
اعتماد بین خریدار، فروشنده و مشاور افزایش یابد.
-
از اختلاف و سوءتفاهم جلوگیری شود.
-
معامله در چارچوب قانون پیش برود.
-
حقوق طرفین بهصورت عادلانه رعایت شود.
در واقع، کمیسیون تنها پول نیست؛ شاخصی از اعتماد، انصاف و حرفهایگری در بازار املاک است.
قوانین کلی کمیسیون در معاملات ملکی
بر اساس دستورالعمل رسمی اتحادیه مشاوران املاک، نحوهی تعیین کمیسیون در ایران به شکل زیر تعریف شده است:
🔹 کمیسیون در معاملات خرید و فروش
-
میزان حقالزحمه برای هر طرف معامله (خریدار و فروشنده) نصف نرخ مصوب اتحادیه است.
-
مبلغ کمیسیون بر اساس قیمت نهایی معامله ثبتشده در مبایعهنامه محاسبه میشود.
-
پرداخت آن پس از امضای قرارداد الزامی است.
🔹 کمیسیون در معاملات اجاره
در معاملات اجاره کوتاه مدت، فرمول کمیسیون بر اساس مبلغ ودیعه و اجاره ماهیانه تعیین میشود.
اما تمرکز این مقاله بر خرید و فروش مسکونی است، بنابراین به جزئیات اجاره نمیپردازیم.
نحوه محاسبه کمیسیون فروشنده و خریدار
برای محاسبه کمیسیون باید دو مرحله انجام شود:
۱. محاسبه مبلغ کل کمیسیون
فرض کنید نرخ رسمی کمیسیون برای هر طرف ۰٫۵٪ از مبلغ کل معامله است. در این صورت مجموع کمیسیون دو طرف برابر ۱٪ کل ارزش ملک خواهد بود.
۲. تقسیم بین طرفین
در حالت استاندارد، نصف این مبلغ توسط فروشنده و نصف دیگر توسط خریدار پرداخت میشود.
🔸 مثال واقعی:
اگر ارزش ملک ۱۰ میلیارد تومان باشد و نرخ کمیسیون کل ۱٪ باشد، جمعاً ۱۰۰ میلیون تومان به عنوان حقالزحمه مشاور تعیین میشود؛ سهم فروشنده ۵۰ میلیون و سهم خریدار نیز ۵۰ میلیون تومان خواهد بود.
چه زمانی کمیسیون قابل پرداخت است؟
بر اساس قوانین صنفی، کمیسیون باید پس از امضای مبایعهنامه رسمی و قطعی شدن معامله پرداخت شود.
اگر یکی از طرفین از معامله منصرف شود، شرایط پرداخت یا استرداد کمیسیون بستگی به مفاد قرارداد و میزان تقصیر طرفین دارد.
🟠 نکته: اگر مشاور املاک بدون تنظیم قرارداد رسمی یا بدون ثبت در سامانه معاملات املاک، درخواست کمیسیون کند، از نظر قانونی حق مطالبه ندارد.
نقش شفافیت در رضایت طرفین
در بسیاری از اختلافات ملکی، ریشه مشکل در نبود شفافیت درباره میزان و زمان پرداخت کمیسیون است.
بهترین روش برای جلوگیری از چنین مسائلی، ثبت دقیق جزئیات در مبایعهنامه است:
-
درصد کمیسیون
-
زمان پرداخت
-
طرفهای پرداختکننده
-
شرایط در صورت فسخ قرارداد
با این کار، نهتنها اعتماد خریدار و فروشنده افزایش مییابد، بلکه مشاور املاک نیز در برابر ادعاهای احتمالی در امان خواهد بود.
تفاوت کمیسیون قانونی و توافقی
گاهی طرفین با رضایت خود تصمیم میگیرند کمیسیون توافقی پرداخت کنند — کمتر یا بیشتر از نرخ مصوب اتحادیه.
از نظر قانون، این توافق معتبر است به شرطی که در قرارداد ذکر و امضا شود.
اما اگر یکی از طرفین از پرداخت امتناع کند و توافق شفاهی بوده باشد، مشاور نمیتواند در مراجع رسمی ادعایی کند.
بنابراین، هرگونه توافق خارج از نرخ مصوب باید بهصورت مکتوب ثبت شود.
آیا نرخ کمیسیون برای تمام املاک یکسان است؟
خیر. عواملی وجود دارد که میتواند روی نرخ واقعی مؤثر باشد، از جمله:
-
نوع ملک (مسکونی، تجاری، زمین)
-
موقعیت جغرافیایی ملک
-
ارزش و پیچیدگی معامله
-
میزان خدمات ارائهشده توسط مشاور
به همین دلیل، توصیه میشود قبل از شروع مذاکره، درباره میزان کمیسیون به توافق کتبی برسید.
نکات مهم در پرداخت کمیسیون
برای جلوگیری از اختلاف، به این نکات توجه کنید:
-
رسید رسمی دریافت کنید.
همیشه پرداخت را از طریق کارتبهکارت یا چک با ذکر دلیل پرداخت انجام دهید. -
در قولنامه بنویسید که کمیسیون پرداخت شده است.
-
از پرداخت وجه نقد بدون مدرک پرهیز کنید.
-
در صورت نارضایتی از خدمات، موضوع را به اتحادیه گزارش دهید.
سوالی از شما:
آیا تاکنون پیش آمده بابت کمیسیون احساس کنید بیش از حد پرداخت کردهاید؟
اگر بله، احتمالاً قرارداد شما شفاف نبوده است.
شفافیت کلید طلایی در تمام معاملات ملکی است؛ چه خریدار باشید و چه فروشنده.
مسئولیت قانونی در صورت عدم پرداخت کمیسیون
طبق قانون نظام صنفی، اگر یکی از طرفین پس از امضای مبایعهنامه از پرداخت کمیسیون امتناع کند، مشاور املاک میتواند از طریق شکایت در اتحادیه یا دادگاه عمومی حقوقی اقدام کند.
اما اگر مشاور املاک خود از قوانین تخطی کرده باشد — مثلاً معامله را در سامانه ثبت نکرده باشد — حق مطالبهی کمیسیون را از دست میدهد.
بنابراین، تعهد دوطرفه است:
مشاور باید حرفهای عمل کند، و طرفین معامله باید منصف باشند.
مزایای تعیین منصفانه کمیسیون
تعیین کمیسیون عادلانه نهتنها از بروز اختلاف جلوگیری میکند، بلکه باعث رشد سالم بازار املاک میشود.
وقتی نرخ کمیسیون منطقی و شفاف باشد:
-
خریدار احساس امنیت میکند.
-
فروشنده از زحمات مشاور قدردانی میکند.
-
مشاور املاک انگیزهی بیشتری برای خدمترسانی دقیق دارد.
به بیان ساده، شفافیت در کمیسیون = اعتماد در بازار ملک.
جمعبندی و نتیجهگیری
کمیسیون فروشنده و خریدار فقط یک عدد نیست؛ نماد اعتماد، انصاف و رعایت قانون است.
با رعایت چند اصل ساده میتوانید از اختلافات حقوقی جلوگیری کرده و معاملهای امن و رضایتبخش داشته باشید:
-
همیشه از نرخ مصوب اتحادیه مطلع شوید.
-
هرگونه توافق را مکتوب کنید.
-
از مشاوران املاک دارای مجوز رسمی استفاده کنید.
-
پرداخت را شفاف و با مدرک انجام دهید.
در نهایت، شفافیت مالی، اساس موفقیت در هر معامله ملکی است.
سوالات متداول (FAQ)
۱. آیا خریدار و فروشنده هر دو باید کمیسیون بدهند؟
بله. طبق مقررات، کمیسیون در معاملات خرید و فروش مسکونی بین خریدار و فروشنده بهطور مساوی تقسیم میشود، مگر اینکه توافق دیگری میان طرفین ثبت شده باشد.
۲. اگر یکی از طرفین از معامله منصرف شود، تکلیف کمیسیون چیست؟
اگر قرارداد رسمی امضا شده و مشاور وظایف خود را انجام داده باشد، حق دریافت کمیسیون محفوظ است. اما اگر معامله بدون امضای قرارداد لغو شود، مطالبه کمیسیون قانونی نیست.
۳. آیا میتوان نرخ کمیسیون را کمتر یا بیشتر از نرخ اتحادیه تعیین کرد؟
بله، در صورتی که هر دو طرف رضایت داشته باشند و توافق بهصورت کتبی در قرارداد ذکر شود. در غیر این صورت، مبنا نرخ مصوب اتحادیه خواهد بود.
