نگهداری سگ، گربه یا سایر حیوانات خانگی در آپارتمان یکی از موضوعاتی است که گاهی میان مستأجر، صاحبخانه و همسایه‌ها اختلاف ایجاد می‌کند. بعضی افراد معتقدند چون خانه را اجاره کرده‌اند، می‌توانند آزادانه از حیوان خانگی نگهداری کنند. در مقابل، برخی مالکان و مدیران ساختمان تصور می‌کنند هر نوع نگهداری حیوان در آپارتمان ممنوع است. اما واقعیت حقوقی به این سادگی نیست.
برای بررسی این موضوع باید چند مسئله را از هم جدا کنیم؛ حق استفاده مستأجر از واحد اجاره‌ای، شرایط قرارداد، مقررات مربوط به قسمت‌های مشترک ساختمان و حقوق سایر ساکنان. نوع حیوان، شرایط نگهداری و میزان مزاحمت احتمالی نیز می‌تواند اهمیت داشته باشد.
در این مقاله بررسی می‌کنیم مستأجر چه حقوق و مسئولیت‌هایی دارد، صاحبخانه در چه شرایطی می‌تواند اعتراض کند و چطور می‌توان بدون ایجاد اختلاف با همسایه‌ها از حیوان خانگی نگهداری کرد.
آیا نگهداری حیوان خانگی در آپارتمان قانونی است؟
یکی از اشتباهات رایج این است که تصور کنیم قانون برای تمام حیوانات خانگی و تمام آپارتمان‌ها حکم یکسانی دارد. درحالی‌که باید میان نگهداری حیوان در واحد اختصاصی و استفاده از قسمت‌های مشترک ساختمان تفاوت قائل شد.
طبق تبصره ماده ۳ آیین‌نامه اجرایی قانون تملک آپارتمان‌ها، نگهداری حیوانات در قسمت‌های مشترک ساختمان ممنوع است. بنابراین راهرو، راه‌پله و دیگر بخش‌های مشاع نباید به محل نگهداری حیوان تبدیل شوند.
اما درباره داخل واحد مسکونی، نمی‌توان صرفاً با استناد به همین تبصره نتیجه گرفت نگهداری هر حیوانی در همه شرایط ممنوع است. قرارداد اجاره، مقررات معتبر و رعایت حقوق دیگران نیز باید بررسی شوند.
برای مثال، نگهداری گربه‌ای آرام در داخل خانه با نگهداری حیوانی که دائماً سروصدا ایجاد می‌کند یا موجب آلودگی قسمت‌های مشترک می‌شود، از نظر آثار و مسئولیت‌ها یکسان نیست.
حق مستأجر برای نگهداری حیوان خانگی چیست؟
مستأجر پس از انعقاد قرارداد معتبر، حق استفاده از ملک را در حدود قرارداد و مقررات قانونی دارد. این حق به معنی اختیار نامحدود برای انجام هر کاری در آپارتمان نیست.
اگر در قرارداد درباره نگهداری حیوان خانگی شرط مشخصی وجود داشته باشد، باید اعتبار و حدود آن بررسی شود. بهتر است مستأجر پیش از امضا درباره این موضوع با مالک صحبت کند تا بعداً اختلافی ایجاد نشود.
اگر قرارداد درباره حیوانات خانگی ساکت باشد، نمی‌توان به صورت خودکار نتیجه گرفت مستأجر در هر شرایطی مجاز یا ممنوع است. نوع استفاده از ملک، مقررات مربوط و تأثیر رفتار مستأجر بر حقوق دیگران اهمیت دارند.
بهتر است مستأجر هنگام مذاکره، نوع حیوان و شرایط نگهداری را شفاف توضیح دهد. توافق روشن و مکتوب می‌تواند از بسیاری از اختلاف‌های بعدی جلوگیری کند.
آیا صاحبخانه می‌تواند نگهداری حیوان را ممنوع کند؟
مالک می‌تواند هنگام تنظیم قرارداد درباره نحوه استفاده از ملک و شرایط اجاره مذاکره کند. اگر طرفین درباره محدودیت نگهداری حیوان به توافق برسند، بهتر است این موضوع با عبارت‌های روشن در قرارداد ثبت شود.
برای مثال، نوشتن جمله مبهم «رعایت مقررات ساختمان الزامی است» ممکن است در آینده باعث اختلاف درباره منظور طرفین شود.
اگر مالک قصد دارد نگهداری حیوان را محدود کند، باید مشخص شود این محدودیت شامل چه مواردی است. مستأجر نیز بهتر است قبل از امضا، شرایط را بخواند و درباره بندهای نامشخص سؤال کند.
بااین‌حال، وجود شرط قراردادی به معنی مجاز بودن هر اقدام خودسرانه از سوی مالک نیست. اگر اختلاف ایجاد شود، پیگیری آن باید از مسیر قانونی انجام شود.
قوانین ساختمان درباره حیوانات خانگی
در ساختمان‌های چندواحدی، ساکنان علاوه بر واحد اختصاصی خود از بخش‌هایی مانند راه‌پله، آسانسور، ورودی و حیاط مشترک استفاده می‌کنند.
استفاده از این قسمت‌ها باید با رعایت حقوق سایر مالکان و ساکنان انجام شود. نگهداری حیوان در فضای مشترک با عبور کنترل‌شده حیوان از آن فضا یک موضوع واحد نیست و هرکدام باید براساس مقررات مربوط بررسی شوند.
مدیر ساختمان می‌تواند درباره مشکلات ناشی از آلودگی، سروصدا یا استفاده نامناسب از مشاعات پیگیری کند. اما تصمیم‌های ساختمان نیز باید در چارچوب اختیارات قانونی و مقررات معتبر باشند.
اگر درباره نحوه استفاده از آسانسور یا مسیرهای مشترک اختلاف وجود دارد، بهتر است ابتدا موضوع در جلسه ساختمان مطرح شود و راهکاری روشن برای رعایت حقوق همه ساکنان پیدا شود.
نگهداری سگ در آپارتمان چه شرایطی دارد؟
نگهداری سگ معمولاً بیشتر از حیوانات کوچک‌تر مورد توجه همسایه‌ها قرار می‌گیرد؛ زیرا پارس کردن، رفت‌وآمد و نیاز به فعالیت روزانه ممکن است بر محیط ساختمان تأثیر بگذارد.
صاحب حیوان باید شرایطی فراهم کند که نگهداری آن باعث ایجاد مزاحمت غیرمتعارف نشود. آموزش مناسب، کنترل سروصدا و رعایت بهداشت از مهم‌ترین اقدامات هستند.
برای مثال، اگر سگی هنگام تنها ماندن ساعت‌ها پارس می‌کند، بهتر است صاحب آن به جای نادیده گرفتن اعتراض همسایه‌ها، علت رفتار را بررسی کند.
همچنین هنگام خروج از آپارتمان باید حیوان به شکلی کنترل شود که خطری برای دیگران ایجاد نکند. رعایت این نکات علاوه بر حفظ آرامش ساختمان، احتمال اختلاف حقوقی را کاهش می‌دهد.
نگهداری گربه در آپارتمان چه مشکلاتی دارد؟
گربه‌ها معمولاً به فضای کمتری نیاز دارند و ممکن است سروصدای کمتری ایجاد کنند، اما نگهداری آن‌ها نیز مسئولیت‌های مشخصی دارد.
تمیز نگه داشتن ظرف خاک، جلوگیری از انتشار بوی نامطبوع و مراقبت از وسایل ساختمان اهمیت زیادی دارد. همچنین پنجره‌ها و بالکن باید برای جلوگیری از سقوط حیوان ایمن باشند.
اگر گربه به قسمت‌های مشترک دسترسی پیدا کند، احتمال ایجاد آلودگی یا ناراحتی برای همسایه‌ها وجود دارد.
بهتر است محل استراحت و وسایل حیوان داخل واحد اختصاصی قرار داشته باشند و نظافت به صورت منظم انجام شود.
اگر حیوان خانگی باعث سروصدا شود چه می‌شود؟
سروصدای مداوم یکی از دلایل رایج اختلاف میان همسایه‌هاست. البته هر صدایی الزاماً مزاحمت قابل پیگیری محسوب نمی‌شود و باید شرایط، شدت و استمرار آن بررسی شود.
اگر حیوان در ساعت‌های استراحت سروصدای زیادی ایجاد می‌کند، نخستین اقدام مناسب گفت‌وگوی محترمانه با صاحب آن است.
گاهی صاحب حیوان از میزان صدایی که هنگام حضور نداشتنش ایجاد می‌شود اطلاع ندارد. اطلاع‌رسانی دقیق می‌تواند به حل مشکل کمک کند.
اگر مزاحمت ادامه پیدا کند، موضوع ممکن است از طریق مدیر ساختمان و در صورت وجود شرایط قانونی، مراجع صالح پیگیری شود.
ثبت زمان وقوع مشکل و ارائه اطلاعات دقیق معمولاً مفیدتر از بحث‌های شفاهی و اتهام‌های کلی است.
مسئولیت خسارت حیوان خانگی بر عهده کیست؟
اگر حیوان باعث آسیب به در، کف‌پوش، دیوار یا تجهیزات ساختمان شود، موضوع مسئولیت جبران خسارت مطرح خواهد شد.
در روابط اجاره، مواد ۴۹۰ و ۴۹۳ قانون مدنی درباره استفاده متعارف از ملک و مسئولیت مستأجر در صورت تعدی یا تفریط اهمیت دارند. بنابراین نمی‌توان هر خرابی را بدون بررسی علت، به مستأجر نسبت داد.
برای جلوگیری از اختلاف، بهتر است وضعیت ملک هنگام تحویل ثبت شود. عکس گرفتن از بخش‌های مختلف آپارتمان و نوشتن مشکلات موجود در صورت‌جلسه تحویل کمک‌کننده است.
اگر خسارتی ایجاد شد، بهتر است هزینه تعمیر براساس بررسی واقعی و مدارک قابل استناد مشخص شود.
آیا همسایه‌ها می‌توانند مستأجر را مجبور به تخلیه کنند؟
اعتراض همسایه‌ها به تنهایی به معنی صدور حکم تخلیه نیست. تخلیه ملک موضوعی حقوقی است و باید شرایط قانونی یا قراردادی لازم وجود داشته باشد.
اگر مستأجر برخلاف تعهدات معتبر خود رفتار کند یا از ملک استفاده نامتعارف داشته باشد، ممکن است برای مالک حق پیگیری قانونی ایجاد شود.
بااین‌حال، مدیر ساختمان یا همسایه‌ها نمی‌توانند صرفاً براساس نارضایتی شخصی، مستأجر را مجبور به ترک خانه کنند.
بهتر است اختلاف ابتدا از طریق گفت‌وگو و بررسی قرارداد حل شود. اگر توافق امکان‌پذیر نبود، طرفین می‌توانند از مشاوره حقوقی استفاده کنند.
قبل از اجاره خانه با حیوان خانگی چه کنیم؟
اگر حیوان خانگی دارید، بهتر است موضوع را پیش از امضای قرارداد مطرح کنید. پنهان کردن این مسئله ممکن است بعداً اعتماد میان مستأجر و مالک را از بین ببرد.
هنگام بازدید، اندازه واحد، تهویه، نورگیری و امنیت پنجره‌ها را بررسی کنید. برای حیواناتی که فعالیت زیادی دارند، شرایط محیطی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
درباره مقررات ساختمان نیز سؤال کنید و در صورت وجود توافق خاص، آن را مکتوب کنید.
همچنین بهتر است نزدیک بودن مراکز دامپزشکی و امکان دسترسی مناسب به فضای بیرونی را در نظر بگیرید.
چگونه بدون اختلاف با همسایه‌ها حیوان نگهداری کنیم؟
زندگی آپارتمانی نیازمند رعایت حقوق متقابل است. داشتن حیوان خانگی نباید باعث شود سایر ساکنان احساس کنند آرامش یا امنیتشان نادیده گرفته شده است.
صاحب حیوان بهتر است برنامه منظمی برای نظافت، تغذیه و فعالیت روزانه داشته باشد. آموزش رفتار مناسب نیز می‌تواند مشکلات احتمالی را کمتر کند.
اگر همسایه‌ای از حیوانات می‌ترسد، برخورد محترمانه اهمیت زیادی دارد. لازم نیست همه افراد علاقه یکسانی به حیوانات داشته باشند.
در زمان استفاده از فضاهای مشترک، کنترل حیوان و رعایت نظافت ضروری است. بهتر است درباره مشکلات احتمالی پیش از تبدیل شدن به اختلاف جدی صحبت شود.
جمع‌بندی
نگهداری حیوان خانگی در آپارتمان موضوعی است که باید با توجه به قانون، قرارداد اجاره و حقوق سایر ساکنان بررسی شود. ممنوعیت نگهداری حیوانات در قسمت‌های مشترک ساختمان صراحت قانونی دارد، اما وضعیت داخل واحد اختصاصی نیازمند بررسی دقیق‌تر است.
مستأجر باید از ملک به شکل متعارف استفاده کند و از ایجاد خسارت یا مزاحمت جلوگیری کند. مالک نیز برای پیگیری اختلاف باید به تعهدات قراردادی و روش‌های قانونی توجه داشته باشد.
در نهایت، شفافیت هنگام تنظیم قرارداد، نگهداری مسئولانه حیوان و احترام به همسایه‌ها می‌تواند بسیاری از اختلاف‌ها را پیش از شکل‌گیری برطرف کند.
